علت نام گذاری دهمرده به دهمرده،

اینکه چرا دهمرده،دهمرده نام گذاشته شده است به طور دقیق معلم نیست.
دو نظریه به شکل شفاهی یا زبان به زبان از نسل به نسل تا به امروز نقل شده است.
اگر هر کدام این نظرات را اساس و علت نام گذاری این سر زمین قرار دهیم شاید از حقیقت دور نرفته باشیم و  هر دو نظریه قابل قبول خواهد بود.

نظر اول این است که چون ما مردم دهمرد از ده قبیله هستیم،لذا اینجا  دهمرده نام گذاری شده است.
چیزی که خیلی‌  برای همه مردم این سر زمین معلوم و آشکار است،این است که ساکنین دهمرد مربوط به ده (۱۰) خانواده  که در دهمرده به (خانه واری یا خنواری) معروف است،میباشد.که این خنواریها نظر به بزرگی‌ جمعیت به ترتیب ذیل میباشد:امور،دورو،وفا،دلی‌،دولت جم،راضی‌،خوشداد،بسمنی،اهنگر و خریده.اگر معیار همین ده خانواده یا خنواری را  قرار   داده  و واژه دهمرده را مرکب از:ده+مرد+ه که در گویش جاغوری ردیف (است)است،بدانیم این نظریه را میپذیریم که علت نام گذاری اینجا بر مبنای همین ده خانواده بوده و این ده‌‌(۱۰) مرد سر پرست و نماینده فامیلی خود بوده است.

نظر دوم این است که مردم دهمرده از نظر تقسیمات قبیله که در بین هزارها است مربوط به همین قبیلهمیباشد،از اینکه این قبیله در اینجا ساکن شده است محل سکونت‌شان را نیز به همین نام،نام گذاری کرده و این محل به همین نام نسبت داده شده است.که البته این هم به دور از واقعیت نیست.

ما جمعیت بزرگ به همین نام در سنگ ماشه که مرکز جاغوری میباشد  و در نقاط مختلف دیگه جاغوری داریم. (گفت میشود که بهسود نیز جمعیت بزرگ را به همین نام در دامن خود پرورد است). این مردم که در دهمرده گلزار معروف بهدهمرده سنگ ماشه میباشد  بیشتر در قریه‌های نزدیک به بازار سنگ ماشه از قبیل ممدک،چال،ناله،منتکا و غیره زندگی میکند.دهمرده گلزار با این مردم روابط دوستانه و صمیمی‌ داشته و در شادی،خوشهالیها و مشکلات هم دیگر با  هم دیگر شریک میباشد.یکی‌ از کمک‌های را که گلزاریها همیشه از برادران جاغوری ش به یاد خواهد داشت کمکی‌ سال ۱۳۶۹ در جنگ به هم سایه گانش است.روابط گلزاریها با مردم دهمرده سنگماشه با وجود اینکه از هم دیگر خیلی‌ فاصله دارد، تا جایی‌  صمیمی‌ و نزدیک است که در عروسی‌ و مراسم فاتحه خوانی همدیگر شرکت می‌نماید.که داشتن چنین ارتباط‌ها و دادو ستد‌های نزدیک نشان دهنده ارتباط خونی نزدیک  بین آنها است.
اگر واقعا این  همکاریها، دادو ستد‌ها را معیار قرار دهیم به آسانی میپذیریم که علت نام گذاری دهمرده همین بوده است.یعنی‌ اینکه  این مردم چون با مردم دهمرده جاغوری از یک ریشه و نسب است و این ریشه و نسب به همین نام مسما بوده است،پس اینجا به همین نام مشهور شده است.

چه نظر اول درست باشد یا دوم در هر صورت مردم این سر زمین یکی‌ از مردمان با عزّت و پر افتخاری جاغوری بودهو با غرور کامل خود را با این هویت معرفی میکند.
البته دهمردگان هیچ وقت واژه دهمرده را تنها استفاده نمیکند،بلکه کلمه گلزار همیشه یک صفت خوب،در خور شان،واقعی و حقیقی‌ برای دهمرده میباشد.اکثر مردم دهمرده اسم دومی‌شان را گلزاری انتخاب میکند.شاید اولین کسی‌ که از گلزاری با عنوان اسم فامیلی استفاده کرده باشد استاد بزرگ و اساس گذار لیسه شهید غلام حسن دهمرده( که در باره ایشان و لیسه خواهم نوشت)بوده باشد.

اینکه چرا گلزار من حیث صفت برای دهمرده استفاده میشود نیاز نیست فکری بکنیم.چون در موسم بهار دهمرده نه‌ تنها گول‌های درختان را بلکه انواع و اقسام گلهای لاله،بهاری،گول بیری(عروس) و ده‌ها نوع گلهای دیگر را  برای گلزاریان پرورش داده و به رخ گلزاریان میکشد.